Dolazak staroslovenskih bogova na Balkan

Prilikom doseljavanja na Balkansko poluostrvo, a kasnije konkretno i na teritoriju bivšeg Prevalisa, Sloveni su došli kao mnogobošci. Vrhovni bog bio je Perun. On je bio bog groma i munje, personifikacija olujnog i gromovnog neba. Odgovarao je starogrčkom bogu groma i munje Zevsu, ili rimskom Jupiteru. Kod varvarskih naroda, odgovarao je germanskom bogu Toru. Po ovom bogu dobilo je ime brdo i voda Perun u Gornjoj Rami u sjevernoj Hercegovini, lokalitet Perovni Do u Bogojevom selu kod Trebinja, selo Perun kod Splita, brdo kod Lovrana u Istri itd.

U starijim vremenima ime Perun je bilo često. Jedno od bratstava u plemenu Pješivcima u Katunskoj nahiji, u Staroj Crnoj Gori izvodi svoje prezime od ovoga imena – Perunovići.

Nadimak Pero nije samo skraćeno od imena Petar, već može da predstavlja i izvedeni nadimak od starijeg imena koje se nekada upotrebljavalo – Perun. Istraživanja nekolicine naučnika utvrđuju da je Perun izvorno slovenski bog ruskih plemena, koji se kasnije raširio među ostalim Slovenima, koji se doseljavaju u kasnijoj etapi na Balkansko poluostrvo. Čak i u vremenu prijema hrišćanstva, kod Rusa se zadržao kult ovoga boga. O tome svjedoči i jedan ugovor Rusa iz X vijeka, sa Vizantijom u kome se oni zaklinju u ovoga boga, da će ispuniti ugovor.

Drugi po značaju bio je bog stada i stoke Volos ili Veles. U svojoj postojbini stari Sloveni su se bavili primitivnim stočarstvom. Dijelom su to činili i prilikom seoba kada su vodili i stoku sa sobom. Od imena ovoga boga potiču naziv grada Velesa u Makedoniji, i sela Velesnice na Dunavu niže Kladova. U Crnoj Gori je to selo Velestovo u plemenu čevskom, u Katunskoj nahiji. Od imena boga Volosa, izvodi se i skraćenica naziva za govedo muškog pola – vo.

Kult sunca i poštovanje toga kulta, označeni su kod starih Slovena u vidu boga Dajboga (ili Dazbog). On je obično u božanskom paru sa ženom Dajbabom (Dazbabom). Idoli boga Dajboga stajali su nekada ispred prijestonice u Kijevu. Dazbog se sve do novijih vremena kao ime pojavljivalo u Rusiji, Poljskoj i Moldaviji. U našem jeziku je česta uzrečica, koja se u stvari izvodi od imena ovoga boga, i koja označava molitvu: „Daj Bože“. U Crnoj Gori brdo i selo u okolini Podgorice upravo naziv izvodi od božanskog para – Dajbabe. Na ovoj lokaciji je i manastir.

Pored navedenih božanstava, kod Slovena su naročito bile popularne dvije boginje. Jedna je Morana, boginja zime i smrti, a druga Vesna, boginja proljeća, života i plodnosti. Vesna je i danas često žensko ime u slovenskom narodu. Vesna je prikazivana kao lijepa i mlada žena, uglavnom bosa i prekrivena haljinom od trava. Na pojedinim slikama u jednoj ruci drži jabuku, a u drugoj grozd grožđa, dok na drugima na jednoj ruci drži lastu, koja simboliše proljeće, a u drugoj buket cvijeća, što označava brak. Morana je suprotnost Vesni – boginja noći, zime i smrti. Često je prikazivana kao djevojka duge, crne kose i blijedog lica, sa vučjim očnjacima. U osnovi njenog naziva je imenica mora, a Sloveni su smatrali da smrt i zimske nepogode dolaze pod njenim uticajem. Pojedina slovenska plemena, pri isteku zime pravila su lutku od krpa i slame koja je predstavljala Moranu i spaljivali je, sa željom da što prije dođe Vesna, odnosno proljeće. Izraz „zubato sunce“ takođe upućuje na kraj zime i Moranine oštre očnjake.

Nesumljivo, stari bogovi Slovena doživjeli su svoju personifikaciju u hrišćanskim svecima. Pored ostalih istraživanja, to potvrđuje Pavle Apolonovič Rovinski u svom djelu „Crna Gora u prošlosti i sadašnjosti“. On tvrdi da je Perun zamijenjen Svetim Ilijom Gromovnikom, Volos Svetim Vasilijem. „Djevojku Marinku“ djeca na Ivandan dave u rijekama. Ona je personifikacija Morane.

M.M.

Advertisements