MIODRAG Bole BOŠKOVIĆ: Sva ljepota života je u jednostavnosti

 

RAZGOVARALA: Milanka Ćorović

Ako je istinita ona teza da svakog od nas na rođenju dotakne proviđenje, onda je ta sila namjenila mom današnjem sagovorniku da mu na životnom putu najverniji pratilac bude muzika.

Miodrag Bole Bošković je rođen je u Titogradu. Muzikom se bavi od najranijeg doba, da bi se nešto kasnije kroz razne forme ogledao i u mnogim oblicima video produkcije. Deset godina je radio kao muzički urednik RTV CG, zatim kao glavni muzički urednik i tehnički direktor podgoričkog radia Antena M, bio je i direktor Montena produkcije, glavni i odgovorni urednik RTV ELMAG, urednik naučno dokumentarne redakcije NTV Montena, a potom urednik zabavno muzičke redakcije Trećeg kanala TVCG. Bole je autor prvog albuma instrumentalne muzike u Crnoj Gori “Noćna ruža Crne Gore“ (1993-94), prvog muzičko dokumentarnog filma o Crnoj Gori “Prijesto od kamena“ (1996-97 ) i prvog CD-a, instrumentalne muzike u Crnoj Gori “Noćna ruža prijestola od kamena“ (1996-97). Objavio je petnaest samostalnih projekata. Autor je i prvog DVD-a u Crnoj Gori “Pogledom i muzikom bez riječi“, nakon čega izlazi filmsko ostvarenje “Muzičke razgednice Crne Gore Nuovo“, a kasnije i dokumemntarni serilal “Nesalomljivi“. Za svoj višedecenijski filmski i muzički rad dobitnik je više značajnijih domaćih i svjetskih priznanja. Počasni je član Accedemia arheologica Italiana iz Italije, (oblast umjetnost).

Sagovovornik portala Crna Gora: Miodrag Bole Bošković

Bole i ja smo razgovarali o muzici u srcu, šta ga inspiriše, o novonastalim društvenim vrijednostima…

“Ne može se sigurnije pobjeći od svijeta nego kroz umjetnost i ne može se sigurnije spojiti sa njime nego preko umjetnosti“(J.V.Gete). Kako je počela vaša muzička priča i koliko ima ove misli u njoj?

Moja muzička priča je počela prije 40-ak godina i to ne kao bilo kakva težnja uspostavljanja balansa sa sobom, a još manje sa okruženjem, nego samo kao najjednostavniji izraz potrebe da iskažem lična osjećanja i emocije. U tom periodu nijesam bio svjestan šta je u stvari muzika i kolike su njene čari, a posebno koliko može da oplemeni čovjeka i da podstakne razvoj same ličnosti. Nakon klasičnog tezgarenja po Crnoj Gori, preko Hrvatske i Srbije pa sve do Engleske, 1991.godine u bašti tek otvorenog Yugotours hotela “Alexandar“, na početku Slovenske plaže u Budvi, u ranim jutarnjim časovima nastala je kompozicija “Dobro jutro Crna Goro“. To smatram stvarnim početkom muzičke priče.

Sve do tada je bilo sopstveno zaluđivanje, kao i kod mnogih drugih muzičara i ostvarenje želja da ste prepoznati među okolinom, da se pravite važni kao neshvaćeni umjetnik i viđeni u što ljepšem ženskom društvu. Tek kada sam počeo da stvaram, komponujem i da se u stvaranju pronalazim, shvatio sam mnoge stvari koje sam čuo od starijih, pročitao u nekoj dobroj knjizi ili gledao na filmu.

Istina je da za vrijeme koje provedem u studiju ili na snimanju filmova, kako ste citirali Getea, pobjegnem od svijeta, ali i ovako bježim decenijama. Ako treba da budem po današnjim mjerilima moderan ili “in“ i da se ponašam po načelima ovog okruženja i “koncepta modernog društva“, koje je u svom postulatu postojanja prećutno gaji i podstiče nehumanost, dvoličnost, sve oblike laži i prevara koje na kraju imaju kao zadnji cilj novčana sredstva ili vaskrsavaju u razne oblike materijalne dobiti, radije ću da biti staromodan, “retro“ ili “out“.

Prava nirvana je u osjećanjima i emocijama koje pretačem na filmsko platno ili u melodijama.Iskrene emocije su najvrjednije kategorije koje mogu da postoje u čovjeku.To je film.To je muzika! Nažalost, danas su emotivci biološki otpad. Zato svaka čast Geteu u i njegovoj lijepo rečenoj misli koja je sigurno važila u njegovo vrijeme kada se prava umjetnost njegovala, cijenila i poštovala što danas nije slučaj.

Za umjetničko stvaralaštvo, umjetnik prvo mora da ima nešto kvalitetno da kaže, onda da to umije da saopšti kroz svoje djelo, na kraju i da zna kome da govori. Dakle, ono u sebi nosi odgovornost. Vaši instrumentali imaju snažnu poetiku, posjedujete autentičan muzički izraz. Poznato je da inspiraciju pronalazite u ljepotama crnogorske prirode. Koja su to osjećanja, predjeli i ljudi koji su Vas posebno inspirisali?

Jedno od najdražih priznanja mi je i potvrda koju je dao novinar, rok kritičar i publicista Petar Peca Popović, čovjek koji je kreirao ex YU rock ‘n’ roll, na mojoj promociji 1994.godine koji je konstatovao ovo što ste i Vi naveli u sklopu pitanja. Znači, svoj sam. To je moj senzibilitet doživljaja atmosfere, mediterana, kontinentalnog dijela Crne Gore i ovog sivog crnogorskog krša sa padina Lovćena, obronaka Durmitora i vrhova Prokletija. Najbitnije mi je da sam ja zadovoljan onim što sam stvorio, bez obzira da li se radilo o filmu ili muzici i da nakon finalizacije uživam u svom djelu. Tu nema zarade, nema popularnosti, ali ima moja potreba. Sasvim dovoljan uslov.Stvorite, potpišete se i objavite. Svaka muzika, koja ima publiku, treba da postoji. Postoji i turbo folk, ali pogledajte koje vrijeme i koja energija je iznjedrila taj neshvaćeni muzički pobačaj. Nažalost, slijedi kontinuitet, nastrani video produkti u obliku serijala “Zadruga“ , “Farma“…koji nam uništava mlade generacije.

Kada sam 1993. godine izdao svoj prvijenac “Noćna ruža Crne Gore“, mnoge uvažene kolege su sa izrazitim podsmjehom propratile moj album. Kakva instrumentalno ambijentalna muzika, što je to? Kakvi su to nazivi “Bregalnica – u spomen 12.000 crnogorskih boraca“,“Legenda o Vladimiru i Kosari“ i “Žabljak Crnojevica“? Kako to sad inspiracija Crna Gora, njene prirodne ljepote i istorija? Zahvaljujem se onima koji su mi pomagali na razne načine početkom devedesetih, kada sam počinjao i sa kojima sam tada pjevao današnju himnu. Da njih nije bilo, vjerovatno ne bi bilo ni mojih tri albuma, pet CD-a, petnaestak fimova, serijala… Oni znaju ko su. Hvala i onima koji su uvijek i u kontinuitetu bili tu da mi otežaju rabotu na sve moguće načine. I oni znaju ko su, ali ne znaju kakvi su.

Bole i Petar Peca Popović (novinar, rok kritičar i publicista)

Za vrijeme svog boravka u Engleskoj nastupali ste na mnogim muzičkim scenama u Mančesteru, Londonu, Sefildu i Astonu. Radili ste i kao visitor muzički i filmski producent u RTV PICCADILY 103, najvećoj privatnoj RTV stanici, takođe u Mančesteru. Koliko Vas je to muzički obogatilo. Kakav je tamo odnos prema instrumentalnoj muzici?

U Mančesteru sam, sa prekidima, boravio oko tri godine. Svirao, radio, slao izvještaje za Radio CG, upijao filozofiju života Engleza. Oni imaju sintagmu “Ljepota u jednostavnosti“. E, u tome se, mislim u mnogome ogleda smisao života. Sve najkomplikovanije stvari su ustvari jednostavne. Svi kvalitetni i ostvareni ljudi su jednostavni. Najjednostavnije funkcionišu prirodni zakoni. Što prije shvatimo suštinu ove filozofije, to je bolje za nas. Kada sam se prvi put zaposlio u Mančesteru u RTV PICCADILY 103, isti dan sam dobio otkaz. Moj pretpostavljeni je bio gospodin, u pravom smislu riječi, Kris Person. Rekao mi je da sam došao na posao bez kravate i da se kao takav lijepo vratim kući. U opisu mog radnog mjesta stoji da moram da nosim kravatu i tačka. Znaju se pravila i moraju se poštovati.

Imao sam priliku da sjedim sa Kris Reom. Što bi moja pokojna baba rekla “normalno čeljade“.Razgovarao sam sa ocem gitariste grupe “Queen“, Brajan Mejom. Čovjek pravi gitare. Pričao mi koji lak koristi, da više voli humbackere nego single coil magnete na gitari, koji je čaj zdrav za organizam… Bio sam i sa članovima grupe “Salt and paper“. Tada im je izašao hit “Lets talk about sex“. Momčadija, zafrkanti, prepuni pozitivne energije koje je snimio dobar producent i od njih napravio biznis. Sve noramalno bez naprezanja i s anđelima. Ako se svidiš nekome, stekneš određenu popularnost, ideš dalje. Ako nijesi taj, nema te više. Treba normalno i nezaobilazni faktor sreće, ali u suštini ima dosta istine u onome “pregaocu Bog pomaže“. Onda opet imaš pravo na novi početak. To je bilo veliko životno iskustvo. Doživio sam da “Manchester evneng news“ piše o serdaru iz Crne Gore. Odmah sam se poistovjetio sa onim Crnogorcem što se gledao u ogledalo i konstatovao “lijep, ljepši, viđi mene“.

Frojdovo gledanje na umjetnost bilo je u skladu sa njegovom osnovnom idejom principa zadovoljstva. Čovjek teži da izbjegne bol i nezadovoljstvo koje mu nameće realnost, a da istovremeno doživi zadovoljstva u svijetu koji ga okružuje.

Međutim, živimo u takvom vremenu da se dešava prava ring borba – Umjetnost vs  Šund. Ljudi prekokupirani egzistencijalnim grčevima, lako skliznu u sferu opuštanja misli uz programe otužnog sadržaja koji vajaju eksplozivnu svijest. Kako umjetnost može da nadjača prisutnost šunda odnosno minimalističku i prizemnu muziku jer je opšte poznato da kvalitet nije ekvivalent kvantitetu?

Svako vrijeme ima svoje regule. Svaka generacija misli da sve počinje sa njenim prezentima. Prije nas ništa, poslije nas – potop. Ekspanzija šunda je samo odraz današnjeg odnosa među ljudima i vremena u kojem živimo. Sami smo krivi za to. Istina je da je egzistencija mnogih ugrožena, da nije baš vrijeme za neka “stvaranja“. Sa druge strane, ne može šund umjetnosti ništa. Prava umjetnost je feniks. Vjerujem da će doći normalna vremena koja će uvažiti prave vrijednosti. Neki im se raduju, a neki sigurno ne. Andrić je to matematički definisao, da ne može bolje: “Dođu tako vremena kada pametni zaćuti, budala progovori, a fukara se obogati“.

Bole i Radomir Mihailović Točak (jedan od osnivača i dugogodišnjih članova grupe “Smak“)

Koliko mislite da je muzika bitna za odrastanje i pravilno formiranje nekih osnovnih ličnih stavova?

I muzika i film i dobra knjiga i lijepa slika – sve je to duševna hrana. Čime hranite dušu, tako ćete se i osjećati i sa tim senzibilitetom doživljavati mnoge pojave iz okruženja.To vas nauči da razlikujete vrijedno od nevrijednog i to kreira ličnost. To utiče i na id, ego i super ego. Do sada nijesam sreo obrazovanu ličnost da sluša Micu Trofrtaljku ili neobrazovanu osobu koja obožava Vivaldija, Mocarta ili Hebdrixa, B.B.Kinga… Jednostavno neke stvari ne idu jedna sa drugom.

U Beču sam bio u ordinaciji koja se bavi liječenjem određenih bolesti muzikom. Znači muzika kao terapija. Pa zar se ne mogu prepoznati generacije koje su odrastale uz Bitlse i Stonse, pop – rok hitove i ove novije da ne kažem današnje, koje su kao pravi nesretnici odrastali uz turbo folk? Koja destrukcija. Sa druge strane, koliko agresivno zvuče današnji moderni hitovi, novi pravci u muzici. Čista agresija upakovana u nekom nedefinisanom muzičkom obliku. Šta onda da očekujemo od većine pripadnika tih generacija. Agresiju?

Bole i Toni Matijević

Radili ste kao muzički urednik na raznim radio stanicama (RTCG, Antena M…). Možete li nam predstaviti ulogu ovog nekad veoma važnog medija u današnjem vremenu? Koliko se sluša, kakav mu je uticaj…?

Mediji su kao frus ili ospice. Neko se njima zarazi prije, a neko kasnije. Uglavnom morate da ih prebolite. Direktno sam učestvovao u otvaranju više radio stanica u Crnoj Gori (radio Antena M, radio Montena, Drugi kanal radija CG , radio Ozon Kolasin , radio Elmag… ) i nekoliko TV stanica (TV Montena,TV Elmag, MTS, Treći kanal TVCG, TV Budva…). Nikada nije bila veća polarizacija između pojedinih medija nego danas i to u Crnoj Gori koja nema baš mnogo značajnih imena pored kojih može, u punom smislu riječi, stojati zanimanje – novinar. Izdvojio bih pokojnog Miodraga Miška Vukmanovića kao kvalitetnog novinara. Njegove kolumne iz prvih brojeva “Monitor“-a imaju težinu i danas. U Crnoj Gori imate oko 70-ak radio televiziskih stanica, mnogo za ovaj prostor i ovoliko ljudi. Relno gledajuci mi i nemamo potreban broj kvalitetnog kadra koji bi mogao da opslužuje toliki broj televizija i radio stanica, ali tu smo đe smo. Radio, ne radio, svira nam radio.

Trenutno radite na dokumentarcu “Duklja“. Možete li reći nešto više o tome i uopšte o dokumentarcima na kojima ste do sada radili?

Do sada sam snimo oko petnaestak dokumentarnih i muzičko dokumentarnih filmova(“Prijesto od kamena“, “Car junaka“, “Lacus Labeatis“, “Barice“,“Muzičke razglednice Crne Gore“, “Mirna luka za tvoju dušu“, “Prica zelene strane“…) nekoliko dokumentarnih serijala od kojih izdvajam serijal “Nesalomljivi“, koji sam snimao sedam godina. Ima sedamdeset jednočasovnih epizoda. To su autentične priče odabranih sagovornika iz raznih sfera crnogorskog društvenog,umjetničkog pa i političkog života. Preko četrdeset snimljenih čuvara zaborava, oriđinala koji su uvijek prkosili vremenu, ali od kojih više od pola danas nije među živima. To je sve moja produkcija, ali ja sam sam. Spor. Moje mogućnosti su ograničene. Dosta ljudi sa kojima sam imao namjeru da razgovaram je preminulo. Što se tiče dokumentarca “Duklja“, počeo sam da snimam. Nije išlo baš kako sam ocčekivao. Mora to još dosta da se doradi. Dobro je što imam kvalitetan scenario koji smo uradili Vojo D. Nikčević, Miraš Martinović i ja. Muziku radim uporedo. Samo polako i s anđelima.

Koje su prednosti digitalnog zvuka u odnosu na analogni, ukoliko ih i ima. Da li je digitalan zapis muzike donio boljitak ili je kompjuter ubio umjetnički izraz u muzici?

Ravoj tehnoloških procesa zadnjih 60 godina je četiri puta brži nego od čovjekovog otkrića točka do danas. Digitalna tehnologija je napravila haos u svakoj sferi pa i u studijskoj tehnici. Ako ne znate da svirate, imate softver koji svira za vas. Ako falšujete dok pjevate, imate softver kojim se to ispravlja. Bukvalno da “nema što ne može“ .E ipak ima! Ideja, melodija, senzibilitet, osjećaj, emocija. To je ono sto mašina, ma kako bila kompilovana i usavršena nema. Svako djelo koje je napravljeno iskreno, publika prepoznaje. Vi možete produkcijski da napravite savršenu kompoziciju, ali ako tu nema onog čuvenog iks faktora, ništa. Zalud vam i digitalni uređaji, moduli i sempleri i sve. Doduše, danas postoje čitave mašinerije koje proizvode sve i svašta, smišljeno plasiraju na tržište. Za krajnji proizvod imamo nešto što današnje generacije nazivaju “muzikom“, ali što je to u stvari, veliko je pitanje. Ipak, ako se namjenski koristi i ako je u vašoj službi kao sredstvo, kompjuter ne može da “ubije“ muziku.

Šta reći nekom ko se u 2018. godini počeo baviti muzikom ne bi li nešto izrazio?

Vjera u sebe, u ono šta radi i upornost. Željko Zorić, naš Titograđanin sa kojim sam svojevremeno svirao, je napravio odličan album instrumentalne muzike “My midi years “. Serdar je radio par godina, snimio materijal, ali nije izdao CD. Za taj projekat niko ne zna osim mene i njegove uže i šire familije koja nije mogla da spava normalno par godina. Izdušio je, nije bio uporan. Čuo sam jednog momka Zaputovića, sin moga druga, a unuka Špira Zaputovića koji je udarao temelje modernoj muzici u Crnoj Gori. Lijepo i interesantno zvuči. Imamo i vanserijskog Neđeljka Pejovića, profesora za kojeg garantujem da bi napravio haos kad bi skupio snage da snimi nešto svoje jer iz onakve ličnosti može da izađe samo nešto krajnje originalno i nesvakidašnje.

Ne mogu da ne spomenem i one koje su svjetske muzičke veličine, a koji su listovi naše gore. Gitarski duo Cerović – Krivokapić, Miloš Karadaglić, Roman Simović. Njihov muzički izraz je već svjetski etalon. Za umjetnost jeste važan osjećaj, emocija, srce, ali je važno i dupe. Treba presjedeti mnogo vremena, dobro zagrijati stolicu, raditi i biti uporan. Da, rekao bih im da vjeruju u sebe i da se naoružaju upornošću.

Ostale članke/kolumne Milanke Ćorović možete vidjeti ovdje http://crna.gora.me/author/mila/

Advertisements