Pokušaj ujedinjenja Crne Gore sa Bokom 1808 – 1813. Francuska u Primorju. (II dio)

#Feljton #UjedinjenjesaBokom

U drugoj polovini 1812 i prvoj polovini 1813. godine održavane su veze između Crnogoraca i Engleza ( Plamenac i Danez ) i činjene su pripreme za zajedničku akciju. Vladika Petar I je izradio plan za najbrže osvajanje Boke Kotorske. Za to mu je bilo potrebno 10 do 12 hiljada regularne vojske.


Francuske civilne i vojne vlasti su bile blagovremeno obaviještene o vojnim pripremama Crnogoraca. One su dobro procijenile težinu situacije u koju su zapale i vjerovale su da je teško pružiti otpor neuporedivo jačim snagama i to sa trupama od 1644 oficira i vojnika, sastavljenih uglavnom od jedinica iz Hrvatske i Italije.
Crnogorski narod je prvo oslobodio Budvu 22 septembra 1813, i iz Budve je Petar I radi dobijanja stanovništva Boke Kotorske, Dubrovačke oblasti i Dalmacije izdao proklamaciju 24 septembra u kojoj kaže da su Crnogorci po naredbi ruskog i austrijskog cara i engleskog dvora ušli u Boku. Crnogorci su 21 septembra opsjeli Herceg Novi i tvrđavu Španolu i u isto vrijeme prekinuli veze sa Dubrovnikom. Iskrcavanje Engleza na Lopud i dolazak engleske fregate kod Herceg Novog napravilo je dobar utisak i ulilo povjerenje stanovništvu, pa su Dobrota, Prčanj, Perast i Risan protjerali Francuze. Herceg Novi i tvrđava Španola zauzeti su 16 oktobra 1813 godine.
Posle pada Španjole i Herceg Novog ostao je još samo Kotor u francuskim rukama. Komandant Kotora general Gotje se hrabro držao i bio riješen da se drži do poslednjih granica mogućnosti.
Nekoliko poziva engleskog komandanta Hosta i vladike Petra I da preda grad odbio je. I tek posle tri i po mjeseca opsade bio je prinuđen da se preda. Predao se engleskom kapetanu 8 januara 1814 godine.
Krajem oktobra 1813. godine ( 29 oktobar ) vladika Petar I sazvao je skupštinu u Dobroti na kojoj je donijeto rješenje da se Boka i Crna Gora spajaju u jednu provinciju. Na toj skupštini ustanovljena je privremena vlada pod imenom Centralna komisije ( devet Crnogoraca i devet Bokelja pod predsjedništvom vladike Petra I ) i izrađena su 22 člana pravila o njenom uređenju. Sem toga trebalo je izabrati dva izaslanika koji su imali da saopšte predstavnicima Rusije, Austrije i Engleske sjedinjenje Boke sa Crnom Gorom. Katolički predstavnici nisu na to pristali : oni su tražili sjedinjenje sa Austrijom. To neslaganje dovelo je do toga da je vladika poslao Savu Plamenca ruskom caru Aleksandru I sa molbom da primi Boku i Crnu Goru pod svoju zaštitu, a katoličke opštine poslaše Petra Lukovića austrijskom caru Franju II. Vladika je 29 januara 1814 održao jednu skupštinu na kojoj je pakt o spajanju obljavljen.
Posle pada Dubrovnika ( kraj januara 1814 ) Austrijanci su se odmah počeli spremati da zauzmu Boku Kotorsku. Sredinom maja austrijska vojska stigla je u Dubrovnik. Početkom juna uputio je general Militinović proglas Bokeljima u kome javlja da u ime velikih država saveznica ulazi u Boku da je zauzme, da postavi red i mir u njihovo ime dok njena sudbina ne bude odlučena. Otpor Austrijancima oko Kotora trajao je tri dana. Vladika Petar I polagao je još jedino nadu u misiju svoga delegata Save Plamenca i sa naročitim interesom očekivao njegov povratak. Međutim ni ta nada nije bila opravdana.Pitanje Boke Kotorske, i pored zauzimanja Save Plamenca, riješeno je na štetu Crne Gore. Mirom u Parizu 30 maja 1814. ona je sa Istrom i Dalmacijom pripala Austriji.
Osjetivši ponekad izvesnu blagonaklonost u verbalnoj ili materijalnoj pomoći od neke velike sile, crnogorski državnici i narod bili bi izuzetno tome gestu zahvalni i nastojali su tu zahvalnost jasno manifestovati. Kao naprimjer prema Rusiji. Crnogorski narod i njeni državnici, iz te velike zahvalnosti, ispoljavali su svoju bezrezervnu odanost, i iskreno i u potpunosti priklonili se ruskoj politici, nadajući se, često bez
osnove, da će ta privrženost biti obostrana. U toj želji i nadi, gubio se realni odnos, i formirao se vremenom čak i kult Rusije, zadržavan dugo i uporno uprkos više očiglednih negativnih poteza Rusije prema Crnoj Gori. Jedan od takvih poteza bio je bez sumnje i krajnji stav Rusije prema ujedinjenju Crne Gore i Boke Kotorske 1813 – 1814. godine. Unutar političkih pregrupisavanja, sukobljavanja i ukrštanja velikih sila ( Rusije, Francuske, Engleske, Austrije i Turske ) početkom XIX stoljeća uopšte, a posebno prema balkanskom regionu, Crna Gora oslonjena na Rusiju, loše je prošla. Diplomatskog umjeća, je bilo, ali očigledno nedovoljno, nije ga imala na pretek kao što je imala ratobornosti i hrabrosti. Ali i svako uspešno diplomatsko umeće, kakvo je bez sumnje posjedovao Petar I Petrović, i koje je uz prethodno obavljene obimne pripreme i ovog puta ispoljio, i to sve propraćeno pobjedonosnim ratnim dejstvima protiv Francuza nije bilo dovoljno da bude iznad interesa jedne velike sile, kakva je bila Rusija koja je te akcije u početku podržavala.
Vladika Petar I polagao je još izvesne nade na bečki kongres. Međutim, na bečkom kongresu nije bilo riječi o Crnoj Gori, što je vladiku Petra jako uvrijedilo. Obraćao se velikim silama u Ahenu 1817 godine, i 1822 godine u Veroni, ali bez uspjeha.

Želite i vi da pišete za Crnu Goru? Javite nam se!